Balkanlara Gaz Açmak: Türkiye’den Çıkılan En Karakterli Motosiklet Rotaları

Sınırın Ötesinde Başlayan Şey Sadece Yol Değil

Motosiklet fuarını yeni ziyaret etmiş, ılıman günlerin hasretini şakaklarımızda ve karnımızda hissetmeye başlamış ve demir atımızın kişnemelerini gece rüyamızda bile duyar bir hâle geldiğimiz bugünlerde açılan "sezon" ile artık motosikletimizle haritaları küçültmeye başlıyoruz.

"Makinemiz" bazen iki ülke arasındaki birkaç yüz kilometreyi içimizde kocaman bir mesafeye dönüştürür. Türkiye'den çıkıp komşu ülkelere motorla gitmek de tam olarak böyle bir şey. Google Maps'te yakın görünen yerler, gidonumuzun arkasında bambaşka bir iklime, başka bir ışığa, başka bir hayata dönüşür. Bir sabah Malkara'da çay içip öğleden sonra Yunanistan'ın dağ yollarında viraj yaparken, akşamüstü taştan bir kasabanın meydanında park ettiğiniz motorun soğuyan bloğundan yükselen o bilindik koku size şunu söyler: "sınırı geçen sadece sen değilsin; zihnin de geçti, alışkanlıkların da geçti, sürüşün de geçti."

Yıllardır şuna inanırım: yurtdışı motosiklet yolculuğu, sadece ülke değiştirmek değildir; insanın kendi ölçüsünü değiştirmesidir. Hele konu Türkiye'den çıkıp Yunanistan, Bulgaristan, Romanya, Kuzey Makedonya, Arnavutluk, Kosova, Sırbistan ve Bosna Hersek gibi yakın ama karakteri sert, tarihi ağır, coğrafyası eşsiz ülkelere uzanmaksa, mesele iyice derinleşir. Çünkü bu coğrafya, binlerce kilometre gitmeden "gerçek uzun yol" hissi yaşatır. Burada asfalt kadar tarih, viraj kadar hafıza, manzara kadar insanlar da vardır.

Benim için Yunanistan bu hikâyenin en özel parçası.

Sadece komşumuz olduğu için değil; Atina'da yaşamış, Yunanistan'ın neredeyse her yerine ayak ve teker basmış biri olarak söylüyorum, bu ülke sanıldığından ve dışarıdan göründüğünden çok daha katman katmandır. Turistin bilebildiği Yunanistan başka, motosikletçinin tanıyacağı Yunanistan başkadır. Biri mavi beyaz fotoğraflar, kalamar, kilise sunar, diğeri sabah sisi içinde dağ yolu, tenha benzinlikler, sert rüzgârlar, unutulmaz kasaba meydanları ve kahveleri ile kolay kolay kelimelerle anlatılamayan bir yol hissi verir. İnsanı asıl çarpan keşif duygusu da zaten budur.

Yunanistan'a ilk kez geçen bir sürücünün aklı çoğu zaman Dedeağaç, Kavala, belki Selanik civarında kalır. Bu fena bir rota değildir hatta ilk tadım için gayet doğrudur. Ama Yunanistan, sadece kıyıdan ibaret sanılmamalıdır. İçerilere sapmak, dağa çıkmak, kasabaya girmek, otoyolu (ki yıllarca yapım aşamasındaydı) bırakıp ikinci sınıf bir yolda biraz kaybolmak gerekir. İşte o zaman memleketin asıl sesi duyulur. Benim için bu sesin en güçlü duraklarından biri İoannina'dır. Göl kıyısındaki o ağırbaşlı şehir, Yunanistan'ın Akdeniz neşesi kadar Balkan hüznünü de taşıyan ender yerlerinden biridir. Oraya motorla varmak, sadece bir kente ulaşmak değil, bir atmosferin içine girmektir. Kaskı çıkarırsınız, göle bakarsınız, bir sessizlik oturur omzunuza. Sonra tekneyle geçilen Ali Paşa Adası gelir akla; hele o eşsiz kilisesi… Tarih kitaplarının tekdüze cümlelerinden çıkıp suyun ortasında ete kemiğe bürünen o yer. Böyle beldeler motosiklet gezisini rut olmaktan çıkarıp hikâyeye dönüştürür.

Yunanistan'ın belki de en enteresan yanlarından biri, sizi sadece kendi içinde değil, başka maceralara da bağlamasıdır. İgoumenitsa'dan Bari'ye feribotla geçmek mesela… İşte bu, karayolunun disiplininden deniz yolunun tuhaf özgürlüğüne yapılan çok özel bir sıçramadır. Motoru feribotun içine bağlayıp güverteye çıktığınız an, artık klasik bir rota sürmüyor olursunuz; seyahat başka bir forma geçer. Liman ışıkları geride kalırken insanın içinde tuhaf bir his belirir: Sanki motosikletiniz bir araç değil de sadık bir yol arkadaşı gibi alt katta sizi bekliyordur. Sabah İtalya'nın Bari kıyısına inmek, hele bunu bir Balkan yahut Yunanistan turunun doğal uzantısı olarak yapmak, sürücünün zihninde uzun süre kalan deneyimlerden biridir. Motosiklet yolculuğu bazen iyi bir virajla, bazen unutulmaz bir sınır kapısıyla, bazen de bir feribot güvertesinde gecenin tuzlu rüzgârıyla büyür.

Sınırın öte tarafında her şeyin otomatik olarak daha medeni, daha güvenli, daha kolay olacağını sanırsanız yanılmış olursunuz. Radar her yerde bu romantizmi bozabilir. Şehir girişlerinde hız limitleri bir anda düşebilir. Kırsalda asfalt bir anda bozulabilir. Dağ yollarında sis, yağmur ve soğuk, mevsim takviminden bağımsız hareket eder. Turistik bölgelerde park güvenliği "nasıl olsa Avrupa" rahatlığına bırakılmayacak kadar önemlidir. Hele grup sürüşlerinde iş daha da ciddileşir. Tek motosikletle gidiyorsanız yükünüz yalnızlıktır; her kararı siz verirsiniz, her sorunu siz çözersiniz, ama özgürlüğünüz büyüktür. İki ya da üç motosikletle gidiyorsanız yolculuk en verimli dengesini bulur; ne fazla yalnızsınızdır ne de kalabalığın hantallığına düşersiniz. Dört motor ve sonrası ise başka bir disiplin ister. Orada dostluk kadar organizasyon, hevesten çok düzen gerekir. 

Çünkü kalabalık grup, yanlış yönetildiğinde yolculuğu büyütmez; uzatır, dağıtır ve yorar.

Bulgaristan bu anlamda çoğu zaman hafife alınan ama son derece kıymetli bir eşiktir. Türkiye'ye yakınlığı sebebiyle bazen sadece "geçilip gidilecek yer" muamelesi görür ama doğru bakıldığında çok karakterli bir memlekettir. Filibe'nin şehir ruhu, Rodoplar'ın serin ve ciddi doğası, Veliko Tarnovo'nun tarih duygusu, motosikletçi için şaşırtıcı derecede doyurucu bir bütün sunar. Üstelik bütçe açısından da elimizi rahatlatır. Fakat rehavete kapılmamak gerekir; bazı kırsal yollarda asfalt size aniden hayat dersi vermek isteyebilir. Bulgaristan'da sürüşün en güzel tarafı ise yolun daha siz geziye başlamadan başlamış olmasıdır.

Romanya ise işin başka boyutu... Gidenler bana hak verecektir. Orası sadece ülke değil, motosiklet hafızasında bir "level" dir. Transfagarașan ve Transalpina gibi isimler artık rota olmaktan çıkıp birer niyete dönüşmüş durumdalar. Her sürücünün zihninde en az bir kez geçmek istediği yollar bunlar. Haklılar da. Çünkü bazı yollar GPS de bile görünmez, doğrudan insanın içinde açılır. Romanya'nın dağ yolları biraz böyledir. Fakat buraya sadece Instagram Reels virajı gibi bakmak büyük haksızlık olur. Sibiu'da, Braşov'da, küçük kasabalarda ve geçitlerin dışındaki sakin yollarında da bu ülkenin gerçek karakteri yaşar. Romanya'da insan şunu öğrenir: bazen yolun kendisi kadar, yola giderken arada kalan kasaba da kıymetlidir.

Kuzey Makedonya, Arnavutluk ve Kosova ise Balkanların daha çıplak, daha ham, daha sahici yüzünü gösterir. Ohrid mesela, sadece bir göl kıyısı değildir; biraz durup bakmayı bilen için zamanın yavaşladığı bir eşiktir. Mavrovo tarafı, doğanın büyük laflar etmeden insanı etkilediği yerlerdendir. Arnavutluk ise başka bir karakter taşır; biraz sert, biraz dağınık, biraz başına buyruk ama çok gerçektir. Llogara Geçidi'nden geçen bir motosikletçi, manzaranın güzelliği ile yolun zorlukları arasında kalıverir. Bu ülke insanı şımartmaz; sınava sokar. Zaten bu yüzden de unutulmaz olur. Berat ve Gjirokaster gibi taş şehirler ise motordan inince yolculuğun ruhunu tamamlayan yerlerdir. Kosova çoğu rotada kısa kalır ama Prizren gibi şehirler, küçük ölçekte büyük iz bırakır. Siz de hak verirsiniz ki bazen bir ülke veya şehir genişliğiyle değil, yoğunluğuyla akılda kalır.

Sırbistan ve Bosna Hersek ise işin gönül ve duygular bölgesidir. Sırbistan'da yol ile şehir kültürü birbirine çok iyi karışır. Belgrad'ın enerjisi, Novi Sad'ın dengesi, uzun günün sonunda iyi bir yemek ve canlı akşamlarla birleştiğinde sizi daha diri ve genç tutar. Ama Bosna Hersek bambaşkadır. Orda sanki asfaltın altından tarih size fısıldar. Saraybosna'ya motorla girmek, sıradan bir şehir varışı değildir; insanın içine bir ağırlık, bir saygı, bir dikkat hâli yerleşir. Mostar'da köprünün çevresinde dolaşırken motosikletin sesi bile biraz alçalır sanki. Neretva Vadisi boyunca ise yol, su ve taş öyle bir uyum kurar ki insan bazen gazı değil bakışı sabitlemek zorunda kalırsınız. Bosna Hersek bana hep şunu hatırlatır: 

bazı coğrafyalar gezilmez, dinlenir.

Bu yakın coğrafyaların en güzel taraflarından biri de sadece yol değil hayat sunmalarıdır. Gastronomi, dinlenme, eğlenme, mola kültürü, kahve ritüeli… Motosiklet gezisi dediğimiz şey (gözleme rotalarını dışarıda tutarsak) zaten bunların toplamı değil midir? Yunanistan'da akşamlar uzar da uzar; masalar genişler, sohbetler derinleşir. Bulgaristan'da daha hesaplı ama şaşırtıcı derecede tatmin edici sofralar çıkar karşınıza. Sırbistan ve Bosna'da etli yemekler ve kahve güçlüdür; Arnavutluk'ta samimiyet tabakta hissedilir. İyi bir turun sırrı bazen sabah doğru lastik basıncında, bazen de akşam park yeri güvenli bir otelin önündeki sıkı bir yemektedir. Motosikletçi olarak zaten biliriz ki rutlarda yapılan en büyük hata, akşam iyi dinlenmeyen veya fazla uyarılmış olan bedenimiz ertesi sabah faiziyle bizden bunu tahsil eder.

Şunu açıkça söylemem gerekirse Türkiye'den komşu ülkelere motosikletle gitmek, dünya turuna çıkmadan da uzun yolculuk hissi yaşamanın en sahici yollarından biridir. Üstelik bu coğrafyada pek yabancılık da çekmeyiz. Sanılanın aksine özellikle Yunanistan'ın köylerinde insanlar sizin Türk olduğunuzu öğrendiklerine hediyeler verirler. Benim böyle çok "komboloy"larım (bilin bakalım bu nedir?) olmuştur. Yüzlerde, pazarlarda, köy kahvelerinde, sofralarda, taş binalarda, camilerde, köprülerde, çeşmelerde ve hatta bazı hüzünlerde tanıdık bir şey bulursunuz. Belki alfabe değişir, belki para birimi değişir, belki dil değişir, belki gümrük memurunun bakışı değişir; ama insanın içindeki yol duygusu değişmez. Hatta bazen daha da netleşir. Çünkü bu topraklarda sürerken, medeniyetlerimizin birbirine değdiği yerlerden geçtiğimizi hissederiz. Her viraj sadece coğrafi değil, kültürel bir dönemeç gibi gelir.

Benim için bütün bu rotaların ortak özü şudur: 

motosiklet, pasaporttan daha güçlü bir tercümandır. Size bir ülkeyi anlatmaz; hissettirir.

Yunanistan'da yaşamış biri olarak şunu özellikle söyleyebilirim: komşu coğrafyaları sadece "yakın yurt dışı" diye küçümseyen çok şey kaçırır. Buralarda büyük macera, uzaklıkta değil yoğunluktadır. Bir gün İoannina'da göl kıyısında durur, Ali Paşa'nın izlerini düşünürsünüz; ertesi gün İgoumenitsa'da feribota motor bağlayıp geceyi denizin üstünde geçirirsiniz; başka bir sabah Romanya'da dağ yoluna tırmanır, bir akşam Bosna'da tarihin gölgesinde kahve içersiniz. Dönünce kilometreyi unutursunuz belki ama yolun sizde bıraktığı tortuyu unutmazsınız.

Motosiklet bazen sadece iki teker üstünde ilerlemek değildir. Bazen insanın kendi iç sınırlarını aşma biçimidir ve bazı yollar haritada komşudur ama ruhta çok daha uzağa gider. Tüm gezip gördüklerimizi, öğrendiklerimizi ve hatta yediklerimizi unuttuğumuzda da geriye o maceracı motorcu kültürü kalır.